Terug naar hetzelfde landschap

Terug naar hetzelfde landschap

Tekst en foto’s: Ronald Rozema

Waarom keer je als fotograaf steeds terug naar dezelfde plek, terwijl er nog zoveel nieuwe landschappen te ontdekken zijn?

Het is een vraag die ik regelmatig krijg. Zeker omdat ik als landschapsfotograaf ook graag nieuwe gebieden ontdek en fotografeer. Een onbekende omgeving kan ontzettend inspirerend zijn. Je weet niet precies wat je tegenkomt, waar het licht vandaan komt of hoe het landschap zich zal gedragen. Toch merk ik dat mijn mooiste en meest persoonlijke beelden vaak ontstaan op plekken waar ik al tientallen keren ben geweest. Dat klinkt misschien wat tegenstrijdig. Als je een plek al zo goed kent, ligt het toch voor de hand dat je steeds dezelfde foto’s maakt?

Maar juist daar zit voor mij de kracht van terugkeren.

Zwarte Haan. Beide beelden midden in de nacht: De ene met Noorderlicht in de wintermaanden, de andere op de langste dag van het jaar, 21 juni.

Een landschap is namelijk nooit hetzelfde. Het getij verandert, de wind draait, de seizoenen verschuiven en het licht kan een vertrouwde plek iedere keer een totaal andere uitstraling geven. Soms is het landschap zelf nauwelijks veranderd, maar is het de combinatie van omstandigheden die ervoor zorgen dat je ineens iets ziet wat je eerder niet zag.

Een landschap leren lezen

Zelf ben ik vaak in het Waddengebied te vinden. Het is een landschap dat voortdurend in beweging is. Niet alleen door het getij, maar ook door wind, bewolking, seizoenen en de aanwezige vegetatie bijvoorbeeld.

Rood zeekraal op het Wad, een typisch beeld in het najaar. Voor korte tijd heeft het deze rode kleur en dan moeten de omstandigheden ook nog een beetje meewerken.

Door steeds terug te komen, leer je zo’n gebied steeds beter te lezen.

Je gaat bijvoorbeeld herkennen hoe een bepaalde windrichting het water beïnvloedt, met opkomend water bijvoorbeeld. Je weet waar structuren ontstaan wanneer het water zich terugtrekt. Je leert welke plekken bij hoog- of laagwater interessant kunnen zijn en hoe het landschap verandert wanneer het licht interessant is.

Dat betekent niet dat je precies weet welke foto je gaat maken. Juist niet. Het betekent vooral dat je beter leert inschatten wanneer je er zou willen zijn. Voor mij is voorbereiding daarom niet alleen het bekijken van een weerapp of het zoeken naar een mooie plek op Google Maps. Het is ook kennis opbouwen van een landschap. Begrijpen wat er gebeurt en leren herkennen wanneer verschillende omstandigheden elkaar kunnen versterken.

Licht herkennen in plaats van najagen

We zijn als landschapsfotografen vaak geneigd om op zoek te gaan naar spectaculair licht. Een felgekleurde zonsondergang, dramatische wolken of de eerste zonnestralen na een periode van slecht weer. Maar hoe langer ik fotografeer, hoe meer ik merk dat het interessantste licht lang niet altijd het meest spectaculaire licht is.

Soms is het juist een subtiele verandering. Een opening in de bewolking waardoor een deel van het landschap even wordt opgelicht. Een zachte gloed aan de horizon. Of licht dat nauwelijks opvalt als je er niet bewust naar kijkt. Door vaak op dezelfde plek te komen, leer je dat licht steeds beter herkennen. Je hoeft het niet meer zo nodig na te jagen. Je weet dat het kan komen en je leert geduld te hebben wanneer de omstandigheden daar aanleiding toe geven.

Dat verandert ook de manier waarop je fotografeert. Je gaat minder achter de foto aan en meer wachten tot het landschap zelf iets aanbiedt.

Kijken wordt zien

Misschien is dat wel wat het steeds terugkeren naar een landschap je uiteindelijk leert. De eerste keer dat je ergens komt, kijk je vooral naar wat er is. Je ziet een mooie horizon, een interessant onderwerp of een compositie die je aanspreekt. Maar naarmate je vaker terugkomt, ga je anders kijken.

Kwelders bij Holwerd, in de winter en de zomer.

Je herkent patronen. Je ziet hoe het water zich gedraagt, waar lijnen in het landschap ontstaan en hoe een bepaalde plek verandert gedurende de dag. Je gaat vooruitkijken in plaats van alleen reageren op wat er op dat moment voor je staat. En misschien nog belangrijker: je leert ook om sommige dingen juist níét te fotograferen.

Niet iedere mooie lucht hoeft een foto te worden. Niet iedere bijzondere situatie hoeft vastgelegd te worden. Soms weet je inmiddels dat het licht nog niet goed is, of dat een bepaalde compositie ondanks de mooie omstandigheden niet werkt. Die kennis ontstaat niet uit één bezoek. Daarvoor moet je terugkomen.

De kracht van herhaling

Bij het woord herhaling en cliché haken de meeste fotografen af. Herhaling is saai en vaak een negatief gevoel. Alsof je na een aantal bezoeken wel uitgekeken zou moeten zijn op een plek. Mijn eigen ervaring is precies het tegenovergestelde.

Door iets steeds opnieuw te bekijken, wordt het interessanter. Je ontdekt steeds kleinere verschillen. Een plek die je eerst als één geheel zag, valt langzaam uiteen in details, lijnen, structuren en licht.

Je gaat bovendien steeds minder fotograferen vanuit de behoefte om een plek vast te leggen en steeds meer vanuit de behoefte om iets te laten zien. Dat is voor mij een belangrijk verschil. Een bekende locatie hoeft daarom helemaal niet te leiden tot bekende foto’s. Het landschap mag hetzelfde zijn, maar mijn blik verandert. En daarmee verandert ook de foto.

De reden dat ik steeds weer terugkom.

Wat het landschap mij heeft geleerd

Het Waddengebied heeft mij de afgelopen jaren veel geleerd over landschapsfotografie. Maar misschien nog meer over geduld. Over het accepteren dat omstandigheden niet zijn te sturen en dat het soms na meerdere malen pas lukt om dat ene beeld te maken wat je in je hoofd had zitten. Over het verschil tussen ergens zijn en daadwerkelijk kijken. En over het besef dat je niet altijd op zoek hoeft naar iets nieuws om iets nieuws te kunnen ontdekken. Soms is het voldoende om opnieuw op dezelfde plek te staan. Met dezelfde camera. In hetzelfde landschap. Op misschien wel dezelfde plek als vorige week, en dan toch iets anders kunnen zien.

Dat is voor mij de essentie van Terug naar hetzelfde landschap. Niet het steeds opnieuw maken van dezelfde foto, maar steeds opnieuw leren kijken. Want een landschap hoeft niet te veranderen om voor jou toch anders te worden. Door terug te keren verandert niet alleen het landschap dat je ziet, maar ook de manier waarop je ernaar kijkt.

Misschien ontdek je uiteindelijk niet zozeer een nieuw landschap, maar een nieuwe manier om naar het bekende te kijken.

Wil je meer horen over dit thema? Ronald geeft ook een lezing over Terug naar hetzelfde landschap. Meer informatie over de lezing en aanmelden vind je bij CameraNU.