Waarom zijn mijn foto’s zo donker?

Tekst en foto’s: Ellen van den Doel

Je plaatst je foto’s op social media en dan slaat de twijfel toe: waarom zijn mijn foto’s zo donker? In het veld en op de computer leken ze prima belicht, maar op je scherm ogen ze somber en vlak. Je bent zeker niet de enige. Dit is een probleem waar veel fotografen tegenaan lopen, en gelukkig is het meestal goed te verklaren én op te lossen. Eerder schreef ik al een artikel over het andere uiterste, overbelichting voorkomen.

Het begint al tijdens het fotograferen

Het schermpje achterop je camera lijkt handig om je foto’s te controleren, maar het is geen betrouwbare graadmeter voor belichting. Sta je in fel zonlicht, dan lijkt je foto al snel te donker. Fotografeer je in de schemering, dan lijkt alles juist mooier en lichter dan het werkelijk is. Daardoor vertrouw je onbewust op een beeld dat niet klopt.

Wat je wel kunt vertrouwen, is het histogram. Dit grafiekje laat zien hoe de helderheid in je foto verdeeld is, van de donkere schaduwen links tot de lichte hooglichten rechts. Zie je dat bijna alle informatie tegen de linkerkant zit, dan is je foto onderbelicht. Plakt alles juist rechts tegen de rand, dan loop je het risico dat lichte delen uitbijten. Door hier in het veld al bewust naar te kijken, voorkom je veel problemen achteraf.

Veel fotografen gebruiken de techniek ‘Expose To The Right’. Daarbij belicht je je foto zo licht mogelijk zonder dat er details verloren gaan in de hooglichten. Dit levert bestanden op met meer detail, minder ruis en vooral meer speelruimte tijdens de nabewerking. Zeker bij landschapsfotografie is dit een fijne manier van werken. Belangrijk is hierbij wel dat je in RAW fotografeert.

Waar het vaak misgaat in de nabewerking

Maar zelfs als je in het veld netjes hebt belicht, kan het in de nabewerking alsnog misgaan. De grootste boosdoener? Bewerken in een donkere ruimte. Veel mensen doen hun nabewerking ’s avonds, met gedimd licht of zelfs in een bijna donkere kamer. Je ogen passen zich aan dat donkere omgevingslicht aan, waardoor je scherm ineens veel helderder lijkt dan het in werkelijkheid is. Het gevolg is dat je je foto onbewust te donker gaat maken. Op jouw scherm ziet hij er perfect uit, maar op andere apparaten blijkt hij ineens veel te somber.

Daar komt nog bij dat veel monitoren standaard veel te fel staan afgesteld. Dat is prettig voor films en series, maar funest voor fotobewerking. Omdat jouw scherm zo helder is, denk je dat je foto al licht genoeg is en trek je de belichting verder naar beneden. Zodra iemand anders de foto bekijkt op een normaal afgesteld scherm, valt pas op hoe donker hij werkelijk is.

Zo controleer je of je foto echt goed zit

Gelukkig kun je dit eenvoudig controleren. Kijk tijdens het bewerken opnieuw naar het histogram in Lightroom of Photoshop. Zie je een grote piek aan de linkerkant en weinig informatie in het midden, dan is de kans groot dat je foto te donker is. Je kunt ook de waarschuwingsweergave inschakelen. In Lightroom doe je dat met de toets J. Blauw geeft dan aan waar schaduwen dichtlopen en rood laat zien waar hooglichten uitbijten. Zo zie je in één oogopslag of je detail verliest. Probeer te leren lezen hoe het histogram zich vertaald in je foto. Wanneer de informatie flinke afstand heeft van de rechter zijkant heb je een vrij donkere foto.

Een simpele maar effectieve truc is om even weg te lopen van je scherm. Haal een kop koffie, kom terug en kijk opnieuw. Vaak zie je dan ineens dat je foto eigenlijk veel donkerder is dan je dacht. Ook helpt het om je werk te vergelijken met foto’s van fotografen die je bewondert. Zet jouw beeld ernaast en kijk kritisch: hoe licht of donker zijn hun foto’s? Zo train je je oog en krijg je steeds beter gevoel voor een realistische belichting.

Kleine aanpassingen, groot verschil

Werk bij voorkeur in een lichte omgeving. Overdag, met wat daglicht in de kamer, zie je je foto’s veel objectiever. Daarnaast is het verstandig om de helderheid van je scherm te verlagen. Wit mag niet verblindend zijn en in de donkere delen moet je nog detail kunnen onderscheiden. Als richtlijn wordt vaak een helderheid van ongeveer 100 tot 120 cd/m² aangehouden.

Wil je het echt goed aanpakken, dan is monitor kalibratie een aanrader. Met een kalibratie-apparaat zorg je ervoor dat kleuren en helderheid zo natuurgetrouw mogelijk worden weergegeven. Dat geeft vertrouwen, omdat je weet dat wat jij ziet, ook ongeveer is wat anderen zien.

Tot slot

Hopelijk heb je nu een antwoord op de vraag waarom je foto’s zo donker zijn. Dan ligt dat meestal niet aan je camera, maar aan je werkwijze. Door in het veld al bewust met het histogram te werken en in goede omstandigheden na te bewerken, voorkom je dat je jezelf voor de gek houdt. Zo zorg je ervoor dat je foto’s op elk scherm goed tot hun recht komen. Uiteraard speelt smaak hier ook een rol bij.