Welke filters heb ik nodig?

Geschreven door: Ellen van den Doel

Waar begin je?

Wanneer je nog geen filters hebt dan is het enorm lastig om te bepalen wat je moet kopen. Welke type filters heb je nodig, welke merk, en schroef of voorzet filters? Je ziet door de bomen het bos niet meer. De prijzen lopen ook flink uiteen. Dit maakt de keuze ook niet makkelijker. Hopelijk helpt dit artikel je een beetje op weg in het maken van deze keuzes.

Prijs โ€“ kwaliteitverhouding

Wanneer je gaat zoeken op filters zul je ze tegenkomen in verschillende prijsklassen. Zonder kennis van filters is het misschien lastig te bepalen wat nu maakt dat de een zoveel duurder is dan de andere. Op sites zoals Ali koop je ze al voor een paar tientjes. Als je zeker weet dat je wilt gaan fotograferen met filters is het advies, koop gelijk goede filters. Dit betekent ook dat ze duurder zijn. Dat scheelt je geld weggooien aan filters die je na een paar keer gebruiken in de hoek gooit omdat ze niet bevallen. Maar waarom? Hieronder een overzicht aan van de belangrijkste eigenschappen van een goed filter:

  • Geen kleurzweem
    • Wanneer een filter kleurzweem heeft, kleuren de filters onbedoeld je foto. Bijvoorbeeld meer roze, of meer blauw. Het is belangrijk dat een grijs filter kleur neutraal is. Zeker wanneer je met een gradueel filter werkt, is het bijna niet te corrigeren in de nabewerking als het filter een kleurzweem over een deel van de foto legt.
  • Geen vignettering
    • Wanneer een filter vignettering geeft, worden de randen van de foto donkerder dan het midden van de foto. Vooral bij het werken met een groothoeklens is dit goed zichtbaar. Dit geeft in de nabewerking veel werk om op te lossen (als het al mogelijk is).
  • Goede scherpte
    • Het gebruiken van een filter mag niet leiden tot scherpteverlies, of moet in ieder geval tot een minimum beperkt worden. Goedkoop materiaal zorgt voor scherpte verlies. Dure filters zijn gemaakt van glas in plaats van kunststof en zijn daardoor veel scherper. Ook dan kan er nog verschil bestaan tussen merken. Google eens op een vergelijking van scherpte tussen verschillende merken.
  • Geen last van krassen
    • Er zijn kunststof filters in de omloop en verschillende variaties glazen filters. De kunststof filters zijn veel gevoeliger voor krassen. Een kras met een zandkorreltje is al snel gemaakt. Het nadeel van glas is dat het bij vallen eerder breekt. Maar ook hier hebben bepaalde merken wat op gevonden. Zij hebben zodanig gehard glas gemaakt dat het nog minder snel krast en bij vallen blijven ze vaak gewoon heel. Het merk Kase is hier een voorbeeld van.

Wanneer je goedkopere filters koopt zullen ze waarschijnlijk meerdere bovenstaande eigenschappen missen. Ze hebben dan juist wel kleurzweem, wel vignettering, verminderde scherpte, last van krassen, etc.

Filters

Voor welk systeem ga je?

Circulaire filters:

Een circulair filter koop je passend op je lens. Iedere lens heeft een eigen afmeting van de voorzijde van de lens, de diameter. Deze maat bepaald welke afmeting het circulair filter moet hebben. Een circulair filter schroef je op de voorzijde van de lens. Dit kan dus betekenen dat je voor verschillende lenzen, verschillende maten moet kopen. Per lens schroef je er 1 filter op, combineren is meestal niet mogelijk omdat er dan vignettering ontstaat doordat de randen van het filter in beeld komen. Werken met een gradueel filter is niet handig. Een gradueel filter heeft een half deel wat donkerder is en licht tegen houdt en een half deel die gewoon transparant is. De overgang zit in het midden. Deze overgang wil je eigenlijk plaatsen op de horizon. Met een circulair filter kun je de overgang niet plaatsen waar je wilt, deze zit altijd in het midden.

Voordelen:

  • Compact
  • Per stuk meestal goedkoper dan voorzetfilters

Nadelen:

  • Per lens (afhankelijk van de diameter) moet er een filter gekocht worden
  • Combineren van filters is meestal niet mogelijk
  • Bij lenzen met een bolle voorkant niet te gebruiken
  • De overgang van een gradueel filter kan niet geplaatst worden waar je zelf wilt
Circulaire filters
Circulaire filters

Voorzetfilters:

Het aanschaffen van voorzetfilters lijkt in eerste instantie wat ingewikkelder dan schroeffilters. Maar als je eenmaal weet hoe het werkt is het heel simpel. Voorzetfilters zijn vierkant of rechthoekig. Deze schuif je in een houder die voor op de lens geplaatst is. Deze filterhouder heeft meestal ruimte voor 2, 3 of meer filters. De filterhouder wordt bevestigd op de lens door middel van een adapterring. Deze adapterringen koop je in verschillende maten, passend bij je lens. Hierdoor past de filterhouder in principe op al je lenzen. Een adapterring is vrij goedkoop. Filters combineren is geen probleem. Wanneer je een gradueel filter gebruikt kan het filter naar boven en naar beneden geschoven worden in de filterhouder. Zo kun je zelf bepalen waar de overgang moet komen. Dit systeem is beschikbaar in 3 maten: 75 mm, 100 mm, 150 mm. Deze maat is de afmeting van de korte zijde van het filter. Bij kleine systeem camera’s (formaat compact camera) en met lenzen met diameters zoals 37 mm en tot ongeveer 67 mm is het 75 mm systeem geschikt. Vanaf 67 mm kies je sowieso een 100 mm systeem. Maar hier zit een overlap in. Voor bijvoorbeeld 58 mm zijn ook adapterringen te koop die ervoor zorgen dat je het 100 mm systeem kunt gebruiken. Wat belangrijk is bij de aanschaf van het 75 mm systeem is dat er geen vignettering ontstaat doordat het filter systeem in beeld komt. Bij bijvoorbeeld groothoeklenzen zou dit kunnen gebeuren. Voor de wat grotere systeemcamera’s en alle spiegelreflexcamera’s koop je in principe het 100 mm systeem. Bij de grotere systeemcamera’s en spiegelreflexcamera’s is er nog wel een uitzondering op deze regel. Wanneer er groothoek lenzen worden gebruikt met een bolle front lens, past het 100 mm systeem er niet op. Daarvoor is speciaal een 150 mm systeem ontworpen. Vaak heeft iedere lens dan zijn eigen speciaal ontworpen adapterhouder. Uiteraard is het 75 mm systeem goedkoper dan het 100 mm en het 100 mm systeem goedkoper dan het 150 mm systeem. Ook wordt het systeem met de grotere maat groter om in de tas te stoppen en iets zwaarder alles bij elkaar in gewicht. Je moet dus aan de hand van bovenstaande informatie afwegen welke maat jij nodig hebt en ook in de toekomst denkt nodig te hebben bij het aanschaffen van nieuwe lenzen. De meeste fotografen zullen uitkomen bij het 100 mm systeem.

Ook bij voorzetfilters is er verschil in kwaliteit en verschil in prijs. Deze kwaliteit verschillen merk je ook weer in de filters zoals hierboven beschreven. Maar ook zul je verschil ervaren in de houders. Goedkope merken hebben vaak kwalitatief minder sterke houders. Ook werken deze minder handig in de praktijk. Bij de duurdere merken zie je vooral verschil in opties. Het ene merk heeft een handige manier bedacht in het verplaatsen van de filters ten opzichte van elkaar door middel van een wieltje (Benro). Het andere merk heeft bedacht dat de filters niet in een sleuf worden geschoven maar magnetisch ten opzichte van elkaar worden geplaatst (H&Y). Zo heeft ieder merk wel een voor- of een nadeel.

Wat ook een belangrijke afweging is, is hoe de polarisatiefilter werkt in combinatie met de filterhouder. Bij bijvoorbeeld Lee is dit vrij omslachtig. Deze moet bevestigd worden aan de voorzijde van de houder.ย  Daardoor is het polarisatiefilter ook niet zo makkelijk te plaatsen en te verwijderen. Ook de aanschaf is door het grote formaat duur. Handiger is het wanneer het polarisatiefilter direct op de adapterring kan worden bevestigd en met een wieltje in de houder kan worden geroteerd. Bij de meeste merken moet het polarisatiefilter dan geschroefd worden op de adapterring. Bij koude handen kan dit lastig zijn. Bij het merk Kase wordt het polarisatiefilter magnetisch bevestigd.

Zo is er al met al aardig wat te kiezen. Het is fijn als je een filtersysteem uit kan proberen tijdens een workshop zodat je weet wat voor jou prettig werkt.

Voordelen:

  • Filters zijn te combineren met elkaar
  • Gradueel filters kunnen geplaatst worden waar je wilt
  • De filters zijn te gebruiken op meerdere lenzen, dit scheelt in aanschaf kosten
  • Voor lenzen met een bolle voorzijde is er vaak ook een filtersysteem beschikbaar

Nadelen:

  • Minder compact dan de schroeffilters
  • De kwaliteitsfilters zijn per stuk duurder dan de schroeffilters
Filter houder met polarisatie filter
Filter houder met polarisatie filter
Filterhouder met gradueel filter
Filterhouder met gradueel filter

Wat zijn grijsfilters?

Grijs filters, ook wel bekend als Nutral Density (ND) filters, houden een bepaald aan stop licht tegen. Dit doen ze over het gehele filter in dezelfde mate. Eigenlijk zet je een zonnebril voor de lens. Je bepaald zelf hoe donker deze zonnebril is, dus hoeveel stop licht het filter tegen houdt. Hiermee kun je dus de sluitertijd verlengen. Grijsfilters zijn er in verschillende variaties. Ieder houdt een bepaalde hoeveelheid licht tegen. Afhankelijk van het effect wat je wilt bereiken kies je een grijsfilter.

Grijsfilters
Grijsfilters
10 stop grijsfilter + gradueel
10 stop grijsfilter + gradueel
6 stop grijsfilter + gradueel
6 stop grijsfilter + gradueel
geen grijsfilter + gradueel
geen grijsfilter + gradueel
StopsOptische dichtheidFilter factor
10,3ND 2
20,6ND 4
30,9ND 8
41,2ND 16
51,5ND 32
61,8ND 64
72,1ND 128
82,4ND 256
92,7ND 512
103,0ND 1024 (of ND 1000)

Wat zijn gradueel filters?

Deze filters zijn verdeeld in een gedeelte waarin het filter donkerder is en een gedeelte wat neutraal is. Het donkere gedeelte wordt dan voor het lichtere gedeelte in de foto geplaatst, meestal de lucht Het neutrale gedeelte voor het donkere gedeelte, meestal de voorgrond. Op deze manier wordt het licht beter in balans gehouden en is er minder werk achteraf in de nabewerking nodig om de foto goed te krijgen. Cameraโ€™s met een beperkter dynamisch bereik hebben hier een groot voordeel bij. Er zijn verschillende soort gradueel filters met betrekking tot de overgang van het donkere naar het neutrale gedeelte. Dit kan bijvoorbeeld zijn, hard of zacht. Wanneer er sprake is van een strakke horizon, zoals aan zee voldoet een harde overgang prima. Wanneer je deze gebruikt als er bijvoorbeeld bomen, een toren, of bergen door de horizon heen steken dan is het met een harde overgang goed zichtbaar dat er een gradueel filter is gebruikt. Een gradueel filter met een zachte overgang is dan een betere optie. De gradueel filters verschillen ook in hoeveel stop licht het donkere gedeelte tegenhoudt. Hoeveel stop er nodig is hangt af van de lichtsituatie. Persoonlijk gebruik ik bij de harde overgang het meest een 2 stop filter en bij de zachte overgang een 3 stop filter.

Gradueel filter
Gradueel filter

Wat zijn polarisatiefilters?

Een polarisatiefilter laat maar in 1 richting licht door. Wanneer het filter op een bepaalde manier gedraaid is op de lens kan dit de kleuren intensiteit versterken. Een polarisatiefilter is een rond filter en kan geroteerd worden afhankelijk van het gewenste effect. Het effect is namelijk niet in alle richtingen hetzelfde doordat het licht maar in 1 richting wordt doorgelaten. Hierdoor houdt het filter ook wat licht hoeveelheid tegen, dit heeft dus effect op je belichtingsinstellingen. Door het gebruiken van een polarisatiefilter krijg je ook meer contrast in een lucht. Dit is met name zichtbaar bij een blauwe lucht met stapelwolken. Het effect van versterkte kleuren is ook achteraf in de nabewerking grotendeels na te bootsen. Een belangrijk effect van een polarisatie filter wat in de nabewerking niet na te bootsen is, is het weg filteren van reflecties. Als eerste denk je hierbij aan reflecties op het water. Door de reflectie weg te filteren kijk je door het water heen en wordt de bodem zichtbaar. Let wel, dit werkt niet in alle lichtomstandigheden. Bij een laagstaande zon, of de zon direct tegen zal het effect nihil zijn. Niet alleen water geeft reflectie, maar bijvoorbeeld ook bladeren en grassprietjes. Door deze reflectie weg te filteren wordt de daadwerkelijke kleur van het blad beter zichtbaar. Dit werkt goed in een herfstbos. Draai aan het filter en observeer goed wat het effect is. Wanneer je hiermee gaat oefenen, draai dan steeds eens 45 graden en kijk opnieuw. Je zult zien dat dit ook andere resultaten kan geven. Wanneer je werkt met een extreme groothoek kan het filter ook nadelige effecten geven. Het effect is dan niet over het gehele beeld hetzelfde. Hierdoor zie kleurverschil in de lucht.

Zonder polarisatie filter
Met polarisatie filter

Wat zijn UV filters?

Een UV filter houdt ultraviolet licht tegen. In de tijd van de analoge cameraโ€™s was dit nodig omdat er anders al snel een blauwe waas zichtbaar was op de foto. Met de huidige cameraโ€™s is het gebruik van een UV filter niet meer nodig. Nu worden ze vooral ingezet als bescherming voor de lens. Dit heeft ook nadelen. Het glas van het UV filter is vaak van mindere kwaliteit dan het glas van de lens. Dit kan leiden tot mindere scherpte en eerder last van lensflare bij direct invallend licht. Een betere optie om de lens te beschermen is het gebruiken van een zonnekap.

Wat zijn neutrale nacht filters?

Wanneer je fotografeert wanneer het donker is komt zeker in Nederland al snel de oranje lichtvervuiling in beeld. Frabrikanten van filters hebben daar op wat bedacht en een filter ontwikkeld om de kleuren in de lucht neutraler te houden. Deze filters houden strooilicht en licht van straatlantaarns tegen. Dit doordat ze licht op een bepaalde golflengte blokkeren. Deze filters zijn beschikbaar zowel als een schroef- als een voorzetfilter.

Zonder neutraal nacht filter
Zonder neutraal nacht filter
Met neutraal nacht filter
Met neutraal nacht filter

Wat zijn kleur filters?

Deze filters geven zoals de naam al doet vermoeden een andere kleurtint aan de foto. De meeste fotografen doen dit liever achteraf in de nabewerking.

ย Wat kopen de meeste landschapsfotografen?

Uiteindelijk kopen de meeste landschapsfotografen een voorzetfilter systeem. Dit geeft meer flexibiliteit en mogelijkheden in het gebruik. De betere merken zijn hier Kase, Benro, H&Y en Nisi.

Waar start ik mee?

Het is handig om te starten met een 6 stop en een 3 stop ND filter. Deze kun je, totdat je een 10 stop filter hebt, ook samen gebruiken zodat het 9 stop wordt. Daarbij een soft gradueel filter 0.9. Later kan er dan bijvoorbeeld nog een hard gradueel 0.6 bij.

Zonder filters
Zonder filters
Met 10 stop grijsfilter en hard gradueel
Met 10 stop grijsfilter en hard gradueel

Wil je ook met filters leren werken?ย 

Wanneer gebruik je welk filter? Welk effect geeft dit? Welke sluitertijd is hiervoor nodig en hoe bereken je die? Al dit soort vragen worden beantwoord tijdens de workshop lange sluitertijden. Wil je vanuit huis alvast kennis maken met filters, volg dan de online cursus filters en lange sluitertijden. Heb je na het lezen van dit artikel nog vragen over het aanschaffen van filters? Stuur dan een email.ย 

5 gedachten over “Welke filters heb ik nodig?”

  1. Een mooi verhaal.
    En goed uitgelegd, heb pas een cursus gevolgd lange sluitertijd.
    En een online planning.
    Geweldig hoe enthousiast Ellen verteld en uitleg geeft.

  2. Pingback: Fotograferen aan de kust met lange sluitertijden - Dutch Photo Academy

  3. Pingback: Foto apparatuur voor heide landschapsfotografie

  4. Pingback: Foto apparatuur landschapsfotografie - Ellen van den Doel - Dutch Photo Academy

  5. Pingback: Review: het magnetische Kase Armour filter systeem - Dutch Photo Academy

Reacties zijn gesloten.

Scroll naar top

Ontvang 10% korting op een online cursus!